– ایده طراحی (گفتگوی فرهنگها)
ایده اصلی طراحی حوزه میدان اتریش بر اساس تفکر و اندیشه حضور باغ در شهر،بهمنظور دستیابی به اهداف طراحی ازجمله هویت بخشی و حضور پذیری شکلگرفته است؛چراکهمیتوان طرح پایهای شهرها – یا حداقل بخشی از شهرهای به گذشته را در طرح اولیهی باغ ایرانی جست. تحولات مربوط به کاخ شهرها، باغها و رابطهی ساختاری بین باغ و شهر آنچنان است که میتوان از سویی باغ را شهر و شهر را باغ نامید و از سوی دیگر باغ را بهمثابهی کارگاه طرح اندازی شهر تلقی کرد. اساس ساماندهی باغ در شهرها را میتوان در گونههای باغ شهر، باغ در باغ، باغ میدان و باغ خیابان مشاهده نمود.بهگونهای که میتوانشهروندان را در دل شهرها به طبیعت (باغ) سوق داد. باغ ایرانی متشکل از دروازه ورودی، ردیف درختان، نهر آب میباشد.
از طرفی بهمنظورتأکید بر نام میدان (اتریش) و ایجاد نماد شهری اندیشه باغ ایرانی با اندیشه باغ اتریشی تلفیق گردیده است.
باغ اتریشی نیز در محیطی مسطح و متقارن با پوششی از چمن و گل شکلگرفته است. پلههای وسیع، حوض کمعمق در مقابل کوشک، درختان همیشهسبز در جداره باغ و دیوارهایی با پوشش گیاهی بالارونده از دیگر ویژگیهای این باغ میباشد.
ترکیب باغ ایرانی و باغ اتریشی فضایی را به وجود آورده که عین تفاوت باعث ایجاد وحدت در طرح میدان اتریش شده است. طراحی میدان با باغ ایرانی شروعشده است و در دل خود باغ اتریشی را جایداده است و در آخر به حوض بزرگ کمعمق و کوشک ختم شده است؛ ایده کوشک از کاخ چهلستونگرفتهشده است. این کوشک به علت حضور فضای معنوی در قسمت غربی میدان (حضور مسجد) به سمت قبله چرخیده است.
نهایتاً ترکیب این دو باغ باعث حضور و تجلی سمبلهای فرهنگی دو کشور گردیده که منجر به خلق فضای جمعی با هویت گردیده که هم برای مخاطب ایرانی و هم گردشگران خارجی ارزشمند است. بدین منظور برای درک بهتر این مفهوم توضیحاتی مختصر در مورد اصول استفادهشده در طراحی این میدان ارائه میگردد.
2-1- باغ ایرانی
باغ ایرانی به باغهایی گفته میشود که بر پایه معماری و عناصر تشکیلدهنده آن ازجمله ساختار هندسی، آب و درختان و کوشک میانی و غیره عمدتاً در فلات ایران و مناطق پیرامونی متأثر از فرهنگ آن رواج داشته است. در ادبیات ایران به باغ ایرانی «باغ سرا»، پردیس یا فردوس، بوستان یا بستان گفته میشده است. واژه باغ ایرانی جدید و ترجمه پرشن گاردن است.
باغ ایرانی سه ساختار و طراحی منحصربهفرد دارد:
اول در مسیر عبور جوی آب قرار دارد.
دوم: محصور است با دیوارهای بلند.
سوم در داخل باغ عمارت تابستانی و استخر آب قرار دارد.
| تصویر7 مینیاتور باغ ایرانی |
این سه مشخصه باغهای ایرانی را متمایز میکند. باغ ایرانی با تاریخ پیدایش قنات پیوند دارد اولین باغهای ایرانی در مسیر خروجی قناتها شکلگرفته است. نمونه اینگونه باغها را میتوان در طبس، یزد، گناباد، بیرجند و اکثر مناطق کویری دید. یکی از مشخصههای باغ ایرانی عبور جوی آب در داخل باغ هست که معمولاً در این باغ سراها در وسط باغ استخر و یک عمارت یا ساختمان تابستانی وجود داشته است. بعضی باغها بهصورتچهارباغ بوده و آب را در ۴ مسیر عبور میدادهاند.
| تصویر8 پلان باغ تخت شیراز، شیراز
|
باغهای ایرانی را یا در زمینهای مسطح ایجاد میکردند و باغهای دشتی بودند یا در زمین شیبدارکه امکان میداد باغ را با آبشارها و درختهای بیشتر، زیباتر ساخت؛ مانند باغ تاج نظر ،باغ شاهزاده ماهان و باغ تخت شیراز. در باغ ایرانی توجه خاصی به شکلهای هندسی میشد و شکل مربع که فاصله بین اجزاء باغ را ساده و روشن نشان میداد از اهمیت خاصی برخوردار بود. برای کاشت درخت، نخستین گام، دقت در تعیین فاصله محل کاشت از هر طرف بود و بدین ترتیب مربعهایی شکل میگرفت که از هر طرف میتوان ردیف درختان را دید. در باغهای ایرانی علاوه بر عمارت یا کوشک اصلی بناها سردر هم بود که در حقیقت بیرونی باغ یا محل پذیرایی محسوب میشد. در میان کرت باغ ایرانی معمولاً گیاهانی میکاشتند که زیاد بلند نشوند و همیشهسبز و زیبا باشند. یک اصل مهم در باغ سازی ایرانی چشمانداز اصلی به شکل مستطیلی کشیده است
در هندسه باغ ایرانی ۲ اصل مهم بود: کشیدگی در کنار هم و تقسیم باغ به مربعهایی که خود دارای تقسیماتی منظم و مربع شکل بودند.
| تصویر9 نماد باغ ایرانی، تخت جمشید، شیراز |
برای ایجاد سایه، درباغهای ایرانی از درختان سایهافکن استفاده میشد.در دو خیابان دو طرف میان کرت یا آبنما، برای کمک بیشتر به ایجاد سایه، گذرگاههایباغها را باریکتر انتخاب کرده تا سایه درختان دو طرف همه سطح گذرگاه را بپوشاندوبهاینترتیب دالان سرپوشیدهای از درختان
میساختند. درختانی که معمولاً کنار خیابانهای باغ، در محور اصلی مینشاندند سرو، کاج و نارونیا سرو، کاج و ارغوان بود.
جایگاه گلها در باغ در پای درختان بود. گلهایی کاشته میشد که خاصیتی داشته باشند، هم از عطر آنها استفاده میشد و هم از گلبرگهایشان حلوا و مربا درست میکردند و برخی از آنها خاصیت دارویی داشتند. بنه گاه زمینی بود مربعمستطیل یا گرد که نشیمن تابستانی در کنار درختهای کهن بود. در کنار این نشیمنگاهها گلابریشم و نسترن معطر یا خرزهره به خاطر دفع حشرات میکاشتند.
2-2- باغ اتریشی
| تصویر10Mirabell Gardens,Austria |
در باغ اتریشی و زمان رنسانس سعی میشد که روش باغبانی و باغداری ارزان و ساده باشد و امکان انطباق با فضا رعایت گردد. بهطورکلی در اوایل دوره رنسانس باغ سازی در اروپا تعریف خاصی داشته است. باغهایاتریشی اغلب از باغهایکوچکتر و متعددی که در یک فضای بزرگتر به هم مرتبط و پیوسته بود تشکیل میشده است.
باغ ورسای که در اغلب کشورهای اروپایی به تقلید از آن بر خواستندنمونهای از این سبک میباشد. الگوکلیتماماینباغهایاپارکهاعبارتاندازمحیطیغالباًمسطح وبدونفرازونشیبوپستیوبلندیچمنکاریشده.
همچنین پلههای وسیع، زیبا و کم ارتفاع، حوض بزرگ آب با عمق کم در مقابل عمارت به همراه آبنما وفوارهاندکودرختانهمیشهسبزومعبرهایپهنودیوارهاینردهایباپوششگیاهیبالاروندهوگلکاریهایزیبادرباغچههایمنظمویککلاهفرنگیکهحکمآلاچیقیبزرگدارد.
یک از سبکهای طراحی باغ اتریشی باغ میرابل بوده که دارای بزرگترین مجموعه باغها و فضای سبزی است که تاکنون در جهان ساختهشده است در میان این باغها،آبراهها،حوضها،فوارهها و مجسمهها زیبایی طراحیشدهاند.
طراحی فضای سبز به شکلی است که نمای بسیار وسیع و بیانتهایی را برای بیننده به تصویر میکشد. باغها نیز در قسمت جنوبی ساختمان قرارگرفتهاند که چشماندازفوقالعادهای را فراهم میآورند. تمام این فضا بر دو سوی کانال محوری ورسای قرارگرفتهاند. درچهارسوی این کانال نیز فوارهها و استخرهای عظیمی احداثشده است.
بهصورت مختصر میتوان ویژگی هلی باغ اتریشی را بهصورت زیر بیان نمود:
| تصویر11Mirabell Gardens,Austria |
۱- زمینهای صاف و هموار و گاهی همشیب دار اما بودن فراز و نشیب
۲- درختان تنومند و همیشهسبز
۳- عمارت در ابتدا و انتها یا وسط باغ با بهارخواب و پله کوتاه و نردههای سنگی و تراشخورده
۴- حوض بزرگ آب با عمق کم در مقابل عمارت
۵- گلکاری و پرچین در دو طرف معبر و سپسدرختان منظم و یا پرچین بهصورت دیوار سبز باراهروهایسرپوشیدهازگیاهانبالارونده.
۶- استفاده از قرینهسازی در عمارت و باغچهها و درختان
۷- حاشیههای شنی بطورمنقطع و پراکنده
۸- اهمیت به ترکیب رنگ گل در گلکاری
۹- استفاده از پارترها (باغچههایی شامل: قطعات گلکاری-سبزی کاری-درختکاری-آبنما-حوض-استراحتگاه و راهروهای شنی که از ترکیب چند باغچه و یک محوطه بزرگتر حاصل میشود.)
